خانواده مهدوی در عصر تکنولوژی

حجت‌الاسلام والمسلمین مصطفی رضایی، پژوهشگر حوزه مهدویت در گفت‌وگو با ایکنا از قم، در هفدهمین شماره از سلسله گفت‌وگوهای «انتظارپژوهی» با اشاره به نسبت انسان، تکنولوژی و زیست منتظرانه گفت: عصر کنونی، دوره‌ سرعت، تحول و تلاطم است؛ عصری که در آن تکنولوژی با شتاب سرسام‌آور در تار و پود زندگی انسان رخنه کرده است. دیگر نمی‌توان از سواد و کارکرد فناوری بی‌نیاز بود، اما در عین حال باید پذیرفت که این هجوم پیوسته، فرصتی برای خوداندیشی، خلوت و توقف‌های معنوی باقی نگذاشته است.

وی افزود: زندگی دیجیتال به شکلی پنهان، انسان را از «خود درون» جدا کرده است. در گذشته، لحظات سکوت و اندیشه بخشی از ریتم طبیعی زندگی بود، اما اکنون در میان صداهای نوتیفیکیشن و پیام، حتی فرصت اندیشیدن به ساده‌ترین پرسش‌ها نیز کمرنگ شده است؛ من به چه سو می‌روم؟ زندگی من به چه معناست؟ و چه نسبتی با هدف الهی خلقت دارم؟

این پژوهشگر حوزه مهدویت بیان کرد: همین بحران تأمل، نخستین تهدید برای زیست مهدوی است؛ زیرا انتظار، حاصل بیداری اندیشه و استمرار در آگاهی است و بدون خویشتن‌آگاهی، انتظار به عادت بدل می‌شود.

خانواده در میدان دیجیتال؛ از مصرف تا هویت

وی با بیان اینکه خانواده مهدوی در نگاه دینی، نه‌تنها واحد زیستی بلکه هسته تربیت و انتقال معناست، اظهار کرد: اما امروز این هسته در میدانی قرار گرفته که قواعدش را رسانه‌ها و پلتفرم‌های جهانی می‌نویسند.

رضایی ادامه داد: تکنولوژی‌های غربی گرچه در ظاهر بی‌طرف جلوه می‌کنند، اما حامل بینش و جهان‌بینی خاصی‌اند. پشت هر نرم‌افزار، الگوریتم و شبکه اجتماعی، نوعی فهم از انسان و سعادت نهفته است؛ فهمی که با نگرش توحیدی و آرمان مهدوی تفاوت بنیادین دارد.

وی گفت: چنین فضایی اگر بدون آگاهی مورد استفاده قرار گیرد، خانواده را به مرکز روزمرگی دیجیتال، مقایسه‌ مداوم و اضطراب پنهان بدل می‌کند.

چیستی تکنولوژی و ضرورت شناخت جهت آن

این پژوهشگر حوزه مهدویت با اشاره به چیستی تکنولوژی و ضرورت شناخت جهت آن تصریح کرد: تا زمانی که تکنولوژی را فقط وسیله‌ای برای تسهیل زندگی بدانیم، مدیریت آن سطحی خواهد بود. اما اگر آن را به عنوان نظامی از معنا، قدرت و جهت‌دهی به انسان درک کنیم، تازه متوجه می‌شویم چرا باید در برابرش هوشمندانه و مراقبانه زیست کرد.

وی تکنولوژی را فراتر از یک ابزار دانست و بیان کرد: تکنولوژی‌ صرفاً ابزار نیست بلکه نوعی فرهنگ است که با ساختارهای فکری و احساسی انسان کار می‌کند. به همین دلیل است که حتی بی‌آنکه آگاه باشیم، بر نحوه‌ نگاه ما به خدا، جهان، انسان و آینده اثر می‌گذارد.

رضایی شناخت این حقیقت را برای خانواده منتظر حیاتی دانست و افزود: بی‌توجهی به چیستی و جهت تکنولوژی، سبب می‌شود فضای خانه به‌جای مقدمه‌ «ظهور»، به میدان جذب و سرگرمی بی‌پایان بدل شود.

مدیریت تکنولوژی؛ از کنترل ابزار تا هدایت ذهن

این پژوهشگر حوزه مهدویت مدیریت تکنولوژی را در سه سطح تقسیم کرد و ادامه داد: مدیریت زمانی یعنی تعیین مرز مشخص برای استفاده؛ زمان‌های بدون موبایل، خاموشی رسانه در وعده‌های مشترک، و دوره‌های خلوت خانوادگی. دوم، مدیریت محتوایی به این معناست که که انتخاب برنامه‌ها و صفحات سازنده، دوری از محتوای بی‌هویت و سرگرمی‌های بی‌ثمر، تقویت مطالعه و رسانه‌های ارزشی و سوم، مدیریت ذهن و توجه یعنی تقویت مهارت تمرکز، تربیت فرزندان برای استفاده آگاهانه و پرهیز از نگاه واکنشی به هر پیام و پست. مدیریت تکنولوژی در حقیقت یعنی نگه داشتن مرکز معنا در خانواده.

وی در پایان اظهار کرد: تکنولوژی نه خوب است نه بد؛ انسان است که با هدف خود، آن را معنا می‌بخشد. خانواده مهدوی در این دوران باید بیاموزد که می‌توان در میانه‌ تکنولوژی زیست، اما درون آن حل نشد. این همان معنای انتظار مسئولانه است؛ نه عقب‌نشینی از جهان، بلکه ساختن جهانی کوچک در خانه که در آن، معنا، محبت، خدا و آینده‌ای روشن حضور دارند. تکنولوژی را باید به یاری انتظار گرفت، نه در برابر آن.